VU ANH INTERNATIONAL HOSPITAL

1. Cấu tạo tuyến vú
Tuyến vú của người phụ nữ bao gồm nhiều thành phần. Mỗi vú có khoảng 15-25 thùy được sắp xếp theo hình rẽ quạt xung quanh núm vú. Mỗi thùy còn phân ra nhiều tiểu thùy, gồm các cấu trúc được gọi là nang sữa - nơi sinh ra sữa khi người phụ nữ có thai và cho con bú. Xung quanh nang sữa có các tế bào cơ biểu mô, khi các tế bào cơ này co thắt thì sữa từ nang sữa được đẩy ra hệ thống ống dẫn sữa. Các ống dẫn sữa là các ống tuyến đi từ các nang sữa đến núm vú. Đoạn cuối của ống dẫn sữa nằm ngay dưới quầng vú phình to ra gọi là xoang sữa và thông với lỗ núm vú. Ngoài ra còn có mô mỡ, các dây chằng và mô liên kết là thành phần tạo nên hình dáng của tuyến vú

2. Sinh lý tuyến sữa

Tuyến vú được phát triển từ lúc dậy thì; mỡ tích được tụ lại, các nang sữa và ống dẫn sữa lớn dần lên dưới tác dụng của nội tiết tố sinh dục nữ - estrogen và progesterone. Khi người phụ nữ mang thai và cho con bú, tuyến vú tiếp tục phát triển và chỉ ở thời kì này chúng mới có khả năng tạo ra sữa.
Mặc dầu progesterone và estrogen có tác dụng phát triển tuyến vú, nhưng chúng lại ức chế sự tạo sữa. Loại nội tiết tố kích thích sự tạo sữa là prolactin. Bình thường sự tiết prolactin bị ức chế nhưng khi mang thai, nồng độ prolactin tăng lên gấp 10 lần, tuy vậy sữa non được tạo thành vẫn rất ít. Đó là do lượng progesterone và estrogen cũng tăng cao nên ức chế quá trình tạo sữa. Sau khi sinh vài tuần, nồng độ prolactin trở lại mức căn bản nhưng tăng vọt lên 10-20 lần mỗi khi em bé bú mẹ. Bên cạnh đó, lượng progesterone và estrogen giảm xuống rất nhiều nên prolactin mới phát huy hết tác dụng: sữa được tạo ra liên tục trong nang sữa, và chỉ phóng thích ra ngoài được nhờ một quá trình bao gồm phản xạ thần kinh và nội tiết tố oxytocin khi cho bé bú.

Sau khi sinh, dưới tác dụng của kích thích tố Prolactin, sữa được tạo ra liên tục trong các nang sữa nằm sâu trong vú, theo hệ thống các ống dẫn sữa về tập trung ở các xoang sữa. Khi bé bú, động tác mút của bé tạo ra các xung cảm giác xung quanh núm vú và tín hiệu được truyền lên não gây tiết prolactin và oxytoxin. Chính oxytoxin gây co thắt tế bào cơ biểu mô xung quanh nang sữa và đẩy sữa ra hệ thống ống dẫn đến các xoang sữa. Bé ngậm vú, mút và nhay khoảng 30 giây thì sữa trong các xoang chứa được ép ra một cách dễ dàng. Quá trình này được gọi là sự phóng sữa. Như vậy, động tác bú mút của trẻ là một phần quan trọng trong việc tiết sữa và phóng sữa ra ngoài .